Trong điều kiện cụ thể của điện ảnh Việt Nam bây giờ, để làm được việc trên rất cần sự tác động mang tính chính sách và pháp luật của quốc gia
Tuy nhiên, từ khi ngành điện ảnh cùng các ngành nghệ thuật khác bước vào cơ chế thị trường. Thí dụ như việc xây dựng Quỹ tương trợ điện ảnh, để Bộ Văn hóa, thể thao và du lịch có thể chủ động đầu tư cho các tác phẩm điện ảnh, trong đó chắc chắn sẽ có những tác phẩm giầu bản sắc dân tộc, đã được chủ trương và luật pháp của quốc gia khảng định cách đây nhiều năm, nhưng đến tận hiện nay vẫn chưa thực hiện được.
(TGĐA) - Chúng ta biết rằng, tính dân tộc tạo nên sự độc đáo, đặc sắc, cho nghệ thuật điện ảnh Việt Nam nói chung và cho phim truyện điện ảnh Việt Nam nói riêng, giúp cho phim truyện điện ảnh Việt Nam có dung mạo dị biệt với phim truyện điện ảnh của các nước khác, đồng thời bảo đảm cho phim truyện điện ảnh Việt Nam hội nhập hiệu quả với phim truyện điện ảnh thế giới, mà không sợ bị đánh mất mình.
Ở góc độ chủ quan, thì có thể nói rằng, phần nhiều các tác giả của phim Việt (bao gồm cả các tác giả Việt kiều đang càng ngày càng xuất hiện nhiều hơn trên màn ảnh Việt), như: biên kịch, đạo diễn, họa sỹ, nhạc sỹ, kể cả diễn viên, đạo cụ, phục trang, hóa trang.
Sẽ có tính dân tộc, khi thể hiện sắc nét những đặc điểm nổi bật nhất, bản tính nhất của con người và tầng lớp Việt Nam, hay cụ thể hơn, là khi nó đề cập đến những vấn đề mấu chốt, quan yếu, biệt lập của giang san và con người Việt Nam, duyệt y những tính cách, số phận, tâm sự, tình cảm và hành động của con người Việt Nam.
Ở giác độ khách quan, có thể nhận định rằng, góp phần không nhỏ làm cho tính dân tộc trong phim truyện điện ảnh Việt Nam bị mờ nhạt, bị sai lạc, hoặc bị mất hẳn, là do một bộ phận khá lớn khán giả, nhất là khán giả trẻ, không hứng với những bộ phim có tính dân tộc đậm nét, sâu sắc, mà họ chỉ hướng tới những bộ phim giải trí thuần túy, trong đó có không ít phim có chất lượng nghệ thuật nhạt nhòa, thậm chí thấp kém.
Sự mờ nhạt tính dân tộc trong phim truyện điện ảnh Việt Nam những năm gần đây Khi phim truyện điện ảnh Việt Nam giàu bản sắc dân tộc, sẽ góp phần củng cố, bảo vệ, xây dựng và phát triển ngành điện ảnh Việt Nam, nền nghệ thuật của đất nước, cũng như góp phần xây dựng và phát triển gu thẩm mỹ, thị hiếu nghệ thuật cấp thiết cho các tầng lớp khán giả.
Còn hình thức diễn tả của một tác phẩm phim truyện điện ảnh bao gồm: hình tượng, thủ pháp, tiếng nói điện ảnh. Đó là tính dân tộc trong rất nhiều tác phẩm phim truyện điện ảnh bị mờ nhạt, bị mất hẳn, thậm chí bị sai lạc, bị lợi dụng.
Đây là công việc phức tạp, dài lâu, cần được giải quyết một cách bài bản, với sự đồng lòng, hiệp sức của nhiều người, nhiều cơ quan, ban, ngành.
Thành thử, các tác giả khi viết những kịch bản, hay khi thực hành những bộ phim có nội dung cần đến tư liệu đầy đủ, chính sác của những lĩnh vực này đều vô cùng lúng túng, khó khăn, thậm chí không thể tìm ra được.
Và trong 60 năm hình thành và phát triển, phim truyện điện ảnh Việt Nam dù rằng chưa thực sự tụ họp nghiên cứu và bộc lộ tính dân tộc đến nơi đến chốn, cũng như dù rằng số lượng tác phẩm diễn đạt thật sắc nét, thật sâu đậm, thật phong phú tính dân tộc không nhiều, nhưng cũng đã đủ để góp phần dựng lên diện mạo của một nền điện ảnh Việt Nam có bản sắc dân tộc
Qua các triều đại, từ thời vua Hùng dựng nước đến giờ. Hậu quả của hiện trạng mờ nhạt tính dân tộc trong phim truyện điện ảnh Việt Nam, là dẫn tới khả năng mất dần đi vớ những gì là quan yếu, là cần yếu, là tốt đẹp mà tính dân tộc đem lại cho phim truyện điện ảnh Việt Nam như đã nêu ở đầu tham luận. Ở giác độ khách quan, còn phải nói đến cách làm phim thiếu, hay không có tính chuyên nghiệp của hồ hết các đơn vị làm phim truyện điện ảnh trong nước, đã làm ảnh hưởng không tốt tới chất lượng nghệ thuật, trong đó dĩ nhiên tới cả tính dân tộc (nếu có) của bộ phim mà các đơn vị này sinh sản ra.
Cùng khi đó, nhà nước, mặc dầu trong chủ trương, chính sách, luật pháp của mình đã hết sức đúng đắn khi đề cao tầm quan yếu sống còn của tính dân tộc đối với nghệ thuật Việt Nam nói chung và đối với điện ảnh Việt Nam nói riêng, nhưng trong thực tế, thì việc thực hành những chủ trương, chính sách, luật pháp ấy lại khôn xiết chậm chạp, hoặc không có mấy hiệu quả.
Trước mắt, phải xây dựng xong Quỹ tương trợ điện ảnh và sử dụng nó một cách hiệu quả cho các dự án sản xuất phim, mà trong đó ưu tiên cho các dự án giàu bản sác dân tộc.
Và đặc biệt là trong những năm gần đây, khi quốc gia hạn chế dần đầu tư cho điện ảnh, còn điện ảnh tư nhân (bao gồm cả sinh sản, phát hành và phổ biến phim) lại ngày một phát triển, đã xuất hiện một xu hướng không mấy tốt lành cho điện ảnh Việt Nam.
Bên cạnh đó, phim ngoại nhập (đốn là phim giả tưởng và phim hành động của Mỹ ) thường gấp khoảng 10 lần số lượng phim Việt sản xuất trong một năm và chiếm gần hết các xuất chiếu ở các rạp trên toàn quốc, càng làm trầm trọng hơn sở thích tiêu khiển thuần túy không quốc tịch, không sắc tộc của khán giả Việt. Không may là số khán giả này lại quyết định không nhỏ tới doanh thu của các rạp và hẳn nhiên là tới cả doanh thu của các nhà đầu tư làm phim.
Cùng lúc giải quyết dần những khó khăn, trở ngại khách quan, chủ quan như đã nêu ở trên. Và để ngăn chặn hiện trạng này, không có cách nào khác, là tạo các điều kiện để cho các tác phẩm phim truyện giàu bản sắc dân tộc xuất hiện ngày càng nhiều hơn và đến được với công chúng ngày một tiện lợi hơn.
Trong những bộ phim này, tính cách, số, tâm tình, tình cảm và hành động của các nhân vật hoặc bị mờ nhạt, áp đặt, giả tạo, hoặc bị vay của điện ảnh nước ngoài. Trong những năm gần đây, với lý do không thật thuyết phục là phim phải có khán giả, phải đáp ứng được nhu cầu tiêu khiển của những thượng đế đến rạp, mà những thượng đế này phần nhiều ở lứa tuổi xanh, nên rất nhiều phim truyện điện ảnh Việt Nam tụ họp cốt yếu vào mấy loại thể: phim hành động, phim kinh dị, phim hài sinh hoạt, phim ca nhạc, với nội dung hoàn toàn xa lạ với những vấn đề chủ chốt, quan yếu, biệt lập của con người và giang sơn Việt Nam.
Xét trong thực tiễn, nguyên cớ của tình trạng trên của phim truyện điện ảnh Việt Nam, có cả nguyên nhân khách quan và căn nguyên chủ quan
Khiến cho các nhà đầu tư không dám mạo hiểm đầu tư vào các dự án làm phim có hàm lượng tính dân tộc cao, còn các chủ rạp cũng không mấy mặn mà với loại phim này.
Sẽ có tính dân tộc khi được tả độc đáo, rõ nét, sinh động, thích hợp cách cảm, cách nghĩ, cách thể hiện của văn hóa và con người Việt Nam ở mỗi vùng miền, mỗi dân tộc. Để kiếm sống, nhiều người chọn cách ưng ý làm theo đề nghị của thị trường, mà bản chất là của các nhà đầu tư, là làm phim giải trí, hoặc là phim phải có khả năng giải trí, với đề tài luẩn quẩn ở thành phố, bỏ phí mảng đề tài rộng lớn ở vùng nông thôn, miền núi, hải đảo, nơi ẩn chứa nhiều nhất các giá trị văn hóa của dân tộc.
Những người quyết định hình hài, lẫn hồn vía dân tộc của phim Việt, bị tác động của những chướng ngại khách quan như đã nêu ở trên, đang rơi vào tình trạng vừa không có đủ điều kiện, vừa không có đủ nhu cầu, hay mong muốn để tìm hiểu, nghiên cứu và mô tả bản sắc dân tộc trong các tác phẩm của mình.
Vậy xu hướng trên được mô tả như thế nào? nguyên nhân, hậu quả và cách khắc phục nó ra sao? Chúng ta biết rằng tính dân tộc trong nghệ thuật điện ảnh Việt Nam nói chung và trong phim truyện điện ảnh Việt Nam nói riêng, được mô tả ở cả nội dung và hình thức diễn tả. Nội dung của một tác phẩm phim truyện điện ảnh bao gồm: đề tài, chủ đề tư tưởng, cốt truyện, tình huống, nhân vật.
#, Mà cả nội dung của điện ảnh nước ngoài, nhất là của điện ảnh Mỹ, nhưng lại cố khoác cho sản phẩm của minh một cái vỏ dân tộc lộ liễu, bằng bối cảnh, đạo cụ, phục trang và âm nhạc. Chúng ta cũng biết rằng tính dân tộc còn là miền đất phì nhiêu, sinh động, đặc sắc, bất tận, để phim truyện điện ảnh Việt Nam tìm hiểu, khai thác, mô tả.
Còn hình thức biểu thị của những bộ phim trên, cũng không gần gụi, không hiệp với cách cảm, cách nghĩ, cách biểu thị của văn hóa và con người Việt Nam. Đồng thời bằng cơ chế, chính sách khuyến khích các nhà đầu tư, để họ có thể vừa có bổn phận, vừa háo hức đầu tư cho các dự án làm phim dạng này.
Và cũng để đáp ứng yêu cầu tiêu khiển một cách thiển cận, không ít tác giả đã thô thiển bắt chước không chỉ cách trình diễn. Đạo diễn Vũ Xuân Hưng. Nhiều phim, nhất là phim hành động và phim kinh dị, hay bắt chước theo cách biểu hiện của phim Mỹ và phim Hồng Kông trước đây.
Điều này đồng nghĩa với việc tạo các điều kiện cho những tác giả có bổn phận, có năng lực và lòng ham đối với các đề tài giầu bản sắc dân tộc, được thể hiện hết mình qua các tác phẩm, đồng thời đưa được tác phẩm của họ tới rạp chiếu một cách hiệu quả nhất.
