Cự Đà là một làng Việt cổ giàu bản sắc văn hóa và truyền thống có quy hoạch thôn trang rõ ràng. Ngay từ trước những năm 40 của thế kỷ trước, Cự Đà đã có điện, đèn đường, nhà đã được đánh số. Con đường men theo sông Nhuệ chạy dọc làng. Kết cấu làng như một thị thành đương đại, 18 xóm, mỗi xóm là một đường nhánh nối với trục chính theo kiểu “răng bừa”. Bám vào con đường xóm là hai dãy khuôn viên, mỗi hộ gia đình có diện tích từ 300m2 trở lên. Mọi ngôi nhà đều quay về một hướng, mỗi xóm có một chiếc cổng cổ, không chiếc nào giống với chiếc nào nhưng bây giờ chỉ còn lại 12 chiếc. Từ đường xóm dẫn qua trục đường chính là một bến đá bên sông. Không chỉ Cự Đà, ngay tại Thanh Oai, làng Bối Khê lừng danh với những lũy tre bao quanh làng, ngăn giặc trong kháng chiến chống Pháp, làng Tân Ước với chiếc cầu bắc qua hào rộng dẫn tới cổng làng. Cảnh quan làng quê thái hoà, là nguồn cảm hứng trong nhiều tác phẩm văn học, hội họa, nơi mà nhiều người gửi gắm hồn mình, có những phút chốc thảnh thơi trong cuộc sống đô thị nhiều bon chen. Giờ đây, những ngôi làng cổ kính như Cự Đà, Đông Ngạc…. Nổi tiếng với những nếp nhà cổ, kiến trúc hài hòa, ngay ngắn đang bị ẩn khuất sau những ngôi nhà cao tầng, khiêm tốn khép mình. Ngày một nhiều những ngôi nhà cao tầng, những ngôi nhà ống chạy dọc tuyến đường chính, với lối kiến trúc “cóp nhặt”, “trưởng giả” tuồng như đã trở thành phần không thể thiếu tại đây. Những ngôi mau tran thach cao dep phong khach nhà ba gian, năm gian với cây xanh, sân gạch rộng nay dần trôi vào kí vãng. Giờ trở về làng Cự Đà phải đi mỏi gối mới mong vào ngôi nhà cổ, để tắm mình trong không gian xưa. Người dân trong làng cho biết, chỉ trong vòng 1 năm trở lại đây đã có 200 nóc nhà xây mới. Những ngôi nhà cổ giờ không còn một phần ba. Kiến trúc Pháp rêu phong nhuốm màu thời kì đến nay chỉ đếm trên đầu ngón tay. Chỉ có những chiếc cổng in dấu thời gian là còn lại nhiều, sau chiếc cổng cổ kính là những ngôi nhà xây theo lối mới, kiểu biệt thự, nhà ống… xen kẽ nhau, phá vỡ kiến trúc thuần Việt.
Thôn nữ đi “giày cao gót” KTS Nguyễn Địch thi cong tran thach cao Long, Nguyên chủ toạ Hội Kiến trúc sư Hà Tây (cũ) cho biết: “hiện giờ, ở nhiều làng quê, người dân đã thấy cổng làng là phần quan trọng chẳng thể thiếu trong kết cấu ngôi làng. Ngoài “cây đa, bến nước, sân đình”, cổng làng được coi là hồn làng, là ngôn ngữ của tiên nhân truyền lại cho con cháu đời sau. Làng Khai Thái (Phú Xuyên) khi chiếc cổng làng bị sụt phần cuốn, có thể hồi phục nhưng người dân lại phá đi. Giờ đây, cổng làng Khai Thái đã có diện mạo mới. Cổng làng Phú Lương (Hà Đông) cũng rơi vào tình trạng đó. Do cổng làng quá nhỏ, bất tiện cho việc đi lại của các dụng cụ lớn, người dân phá đi xây chiếc cổng khác nhưng chưa ưng với kiến trúc đó, họ lại tiếp đập đi xây cái mới. KTS Ngô Doãn Đức, Phó chủ toạ Hội Kiến trúc sư Việt Nam xót xa, nuối tiếc khi càng ngày càng nhiều ngôi làng bị “xóa sổ”, thay vào đó là những lối kiến trúc hỗn mang, “bắt chước” khiến làng quê giờ chẳng khác nào “cô thôn nữ đi làm ruộng mang đôi giày cao gót”. Ông ngậm ngùi san sớt: “Làng làm nên nước, in dấu văn minh lúa nước, đấy là cái then chốt. Làng có lớp không gian định vị chính là cổng làng, sau đó đến cổng xóm và cuối cùng, bộ phận nhỏ nhất cấu thành làng là cổng nhà tạo nên một cơ sở văn hóa đặc biệt. Cự Đà là làng quê nổi tiếng với lối kiến trúc làng, nhưng đến nay thì thực thụ là “tiếc”. Kiến trúc nông thôn hiện nay từ không gian nông thôn khép kín nay đã mở mang, phá bỏ những địa giới và cũng chính nên khiến cho khuôn viên ngôi nhà cũng đổi thay. KTS Vũ Đình Thành, Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch Kiến trúc thành phố và Nông thôn nhận định: “Với tốc độ phát triển kinh tế như hiện giờ, đời sống quần chúng. # Khá giả hơn tuy nhiên điều đó lại khiến cho kiến trúc rơi vào tình trạng “mất kiểm soát” đi theo hướng tự phát”. Biết rằng, kinh tế thị trường là bàn đạp, song song là động lực thúc đẩy kinh tế phát triển giúp cho đời sống nhân dân, đặc biệt là nông dân có cuộc sống dư dả. Và cái mà người dân cần không đơn thuần là có chỗ ở mà là mong muốn được ở nhà đẹp, tiện nghi. Như một quy luật tất yếu, những nếp nhà cũ dần dần bị thay thế, những người đi tìm hình bóng làng quê cũ chỉ biết thở dài… (Còn nữa) BẢO QUYÊN - MAI ANH |
Chủ Nhật, 18 tháng 8, 2013
Hỗn mang kiến trúc làng Hà Nội: “Mỏi gối” tìm lại ngày xưa cung hay hay
